تاریخ او جغرافیه

تاریخچه‌ی اقوام عرب ساکن در افغانستان

افغانستان در طول تاريخ کهن و روشن اش اقوام مختلف را در دامان خود پرورانده است. اقوام ساکن افغانستان را پشتون ها، تاجيك ها، اعراب ، ازبيک ها ، هزاره‌ها، بلوچ‌ها ، پشه يي ها ، گوجرها، ايماق و ترکمن ها تشکيل داده است. از جمله يكي هم قوم بزرگ عرب مي‌باشد كه در اين نبشته توجه بر آن است تا بر معلومات شما عزيزان مبني بر شناخت بهتر اين قوم با عظمت بي‌افزايم.

نخست به معرفي انواع عرب هاي ساكن در سرزمين مان مي‌پردازيم

اكنون در كشور عزيز ما افغانستان سه نوع اعراب زندگي مي‌کند.

1- سيد ها كه بعضا در پيشوند اسم شان از كلمه سيد استفاده شده  و اغلب سادات تخلص مي کنند. نسب شان به پسر کاکاي پيامبر اکرم صلي الله عليه و سلم حضرت علي (کرم‌الله وجهه) مي‌رسد.

2-خواجه ها و ميرها اعرابي اند كه نسب شان به خلفاي راشدين مي‌رسد خواجه ها آنعده اعرابي اند كه نسب آنان به خليفه اول اسلام جناب ابوبكر صديق (رض) وکاکا بزرگوارشان حضرت عباس (رض) و جناب صحابه ايوب انصاري مي‌رسند. به خواجه هاي صديقي و عباسي و انصاري تقسيم شده اند و ميرهايي كه به خليفه دوم اسلام جناب عمر فاروق (رض) ميرسد. اين اعراب در بعضي مواقع در اول اسم شان كلمه خواجه و مير استفاده مي کنند . اما در برخي ديگر از موارد پيشوند اسم شان را حذف کرده  و بر حسب همان ريشه قومي اكتفا مي کنند .

3- اعراب ديگري كه با اعراب فوق الذكر به خاطر گسترش قلمرو اسلامي و تبليغ دين مبين اسلام به نواحي خراسان سرازير شدند . اين اعراب مسما به ( قريشي ها ، ميرها ، صاحب زاده ها ، گيلاني ها ، ايشان ها ، و غيره ) مي باشند.    بعضي از اين اعراب ( از جمله اولاده اصحاب جليل القدر اند كه بهترين مثال آن قريشي ها است كه از اولاده عبدالرحمان بن عوف ميباشد .

ناگفته نبايد گذاشت كه براهوي ها همچنان در گذشته جز از طايفه اعراب بودند كه بعدا بخاطر بعضي معضلات از بدنه قوم عرب جدا شده قوم جداگانه تشكيل دادند.

قابل ذكر است كه اعراب ساكن در افغانستان بيشتر

از مهاجران عربستان سعودي بوده كه مهاجران كشوري هاي عربي ديگر، چون : مصر ، عراق ، سوريه  ولبنان نيز شامل آن مي شود.

بعد از ظهور دين مبين اسلام و فتوحات پي در پي مسلمانان در شرق جزيره العرب در سال 12 هـجري در زمان خلافت حضرت عمر (رض) به رهبري مثني بن حارث شيباني مسلمانان توانستند شهر حيره در نزديكي ساحل رودخانه فرات را تحت قلمرو اسلامي در آورند . اين فتوحات راه را بسوي فتح بين النهرين كه ميان دو رودخانه دجله و فرات در کشور عراق امروزي قرار دارد باز كرد.

بعدا در مدت زمان 9 سال مسلمانان قادر به از بين بردن تمامي دولت ايران ساساني شدند و خود شان را به مرز هاي كشور مان رساندند.

‎از لحاظ جيوپوليتيك يا جغرافياي سياسي موقعيت افغانستان طوري بود كه اگر مسلمانان در آن زمان به اين نواحي دست پيدا مي‌كردند از يك سو مي‌توانستند به نواحي آسياي ميانه دست يابند و از سوي ديگر به مناطق شرقي؛ چون: هندوستان نفوذ نمايند دستيابي اين مناطق براي مسلمانان اهميتي به سزايي داشت. بنابر اين اعراب بعد از فتح ايران در سال 22 هـ ق به هرات و مرو حمله كردند و در مدت  20  سال فتوحات خلفاي راشدين هرات، فارياب، جوزجان، تالقان  و بلخ را در ولايت شمالي افغانستان بلوچستان و قندهار را در جنوب‎ كشور فتح كردند كه بعدا از طريق قندهار و غزني به سوي كابل حركت كردند .

استقرار اعراب بعد از فتوحات شان در افغانستان ، ايران و آسياي مركزي در سال 52 هـ ق آغاز شد .  در آن زمان اعراب خراسان چهار دوره به كشور عزيز مان و كشور هاي همجوار آن  مهاجرت كردند .

1- بار اول در سال 52هـ ق  زماني كه ربيع بن زياد حارثي توسط زياد بن ابي سفيان به امارت خراسان گماشته شد ، همراه با او 50 هزار خانواده عرب به دو شكل مُبلغ و سپاه به منظور استقرار دايمي در اين سرزمين مهاجرت كردند و بيشتر در شهر هاي شمالي كشور ساکن گرديدند.

2- مهاجرت دوم اعراب در سال 64هـ ق  به نواحي خراسان ، آسياي ميانه  و ولايات جنوبي كشور صورت گرفت . كه از تعداد دقيق اعراب مهاجر در اين زمان معلومات در دست نيست . اما در بعضي منابع تعداد آنان را به 20 هزار تن گزارش مي‌دهند .

بعدا در سال 118 هـ ق تعداد دقيق اعراب تنها در ولايات شمالي افغانستان به 54 هزار تن گزارش داده شد ، كه به اين ترتيب است : از بصره 9 هزار تن از بكر 7 هزار تن از قوم عبدالقيس 4 هزار تن ، قوم ازد 10 هزار تن از كوفه 7 هزار تن و از آزاد شده‌گان عجم 7 هزار تن بودند .

3- بار سوم در سال 1336 هـ ق كه مصادف است به 1917 ميلادي ( گسترش انقلاب بلوشيكي) و سقوط امارت بخارا و فرار سيد عالم خان امير بخارا به افغانستان ده ها هزار مهاجر عرب خلاف دو موج قبلي اين بار به منظورمسكن گزيني به افغانستان صورت گرفت . اين مهاجرت سبب ايجاد فرصت هاي بهتر زندگي و آزادي فكري آنان شد..

4- آخرين موج مهاجرت اعراب به افغانستان بعد از اشغال اين كشور توسط اتحاد جماهير شوروي آغاز شد كه يک تعداد اعراب از كشور هاي مختلف عربي به اين كشور مهاجرت کردند و در بخش هاي مختلف ( مالي ، نظامي ) با افغان ها كمك کردند كه در مقابل روس بجنگند.

اكنون اعراب از لحاظ جمعيت در رده پنجم اقوام ساكن در كشور عزيز مان قرار دارد اساساً اين رقم درست نبوده و بعد از سرشماري دقيق و توزيع تذكره هاي الكترونيكي بعد از برادران پشتون و تاجك در جايگاه سوم قرار خواهند گرفت .

اعراب سرزمين ما نظر به موقيعت جغرافياي شان به تمامي زبان هاي رايج در نقاط مختلف كشور ما تكلم دارند . اما اكثريت مطلق آنان به زبان هاي (پشتو ، دري ، عربي و زبان هاي تركي ) صحبت مي‌كنند .

اعراب افغانستان به ترتيب بيشتر در ولايات ( كابل ، هرات ، بلخ ، کندز،كنر ، ننگرهار ، قندهار ، فارياب ، جوزجان ،تخار، خوست ، پكتيا ، لغمان ، هلمند ، ميدان وردك ، غزني ،غور، كاپيسا ، سمنگان ، سرپل،لوگر و نورستان ) به گونه گسترده بود باش دارند و؛ مانند: ديگر ساکنين افغانستان شهروند کشور محسوب مي‌شوند.

ابوعمر فاروقی

Related Articles

ځواب دلته پرېږدئ

ستاسو برېښناليک به نه خپريږي. غوښتى ځایونه په نښه شوي *

Back to top button