ټولنه اوکلتورلیکنې

«عصبيت وقوم پرستی»

علامه ابن منظورافریقی: درتعریف عصبیت میفرماید:عصبیت این است که یک شخص برای مددقوم(یاگروه)طلب کرده شودتاکه درمقابل مخالف به اینهایکجاشودقطع نظرازینکه مخالف مظلوم باشدیاظالم(لسان العرب ج١٠ص١٦٧)
دریک حدیث شریف نبی کریم علیه السلام درجواب یک صحابی عصبیت راچنین تعریف می نماید:»ان تعین قومک علی الظلم» (ابوداود،مشکواة٤١٨)يعنى ازوجه قومیت درظلم همرای قوم خود همکار شوی .
عصبیت درحقیقت یک قسم شدید غیرعادلانه ازمحبت است ،محبت درهرانسان وحیوان فطری می باشد لیکن وقتیکه درین محبت بی اعتدالی وعدم توازن پیداشودوبدون تمیزحق وباطل صحیح وغلط،ظالم ومظلوم محبت وطرفداری کرده شود این راعصبیت گویند.
واین خیلی عادت بد وازجمله اخلاق رذیله ودردین مقدس اسلام مردود می باشد،درقرآن وحدیث درباره اجتناب ازین خصلت قبیحه تاکیدزیادشده اند.
الله متعال درقران کریم ذکرنموده که این انساب واقوام وقبایل مختلفه فقط برای تعارف(شناخت)است.
يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَىٰ وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا ۚ إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ
الله متعال درین ایه مبارکه برای ماسه هدایت داده است ،اول:
همه انسانهاازیک حضرت آدم وبی بی حواپیدا شده است،پس از لحاظ نسب نبایدبالای یکدیگرافتخارکنید،دوم:
گرداندن شمادرقبایل واقوام مختلفه برای تعارف وشناخت است نه برای فضیلت وطعن ،سوم:
مدارفضیلت ومعیارشرافت ، کرامت وبهتری تقوی وخداترسی می باشد .
ودرجای دیگرالله متعال این انساب واقوام را از جمله نعمت های بزرگ خویش ذکرنموده اند
وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْمَاءِ بَشَرًا فَجَعَلَهُ نَسَبًا وَصِهْرًا ۗ وَكَانَ رَبُّكَ قَدِيرًا
ودرجای دیگراین زبانهاورنگهای مختلفه انسانهارا ازجمله قدرتهای خودذکرنموده اند.
وَمِنْ آيَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافُ أَلْسِنَتِكُمْ وَأَلْوَانِكُمْ ۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَاتٍ لِلْعَالِمِينَ
ودراحادیث مبارکه نبی علیه السلام درباره عصبیت چنین فرموده اند.
رواه أبو داود (5121) عَنْ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : ( لَيْسَ مِنَّا مَنْ دَعَا إِلَى عَصَبِيَّةٍ وَلَيْسَ مِنَّا مَنْ قَاتَلَ عَلَى عَصَبِيَّةٍ وَلَيْسَ مِنَّا مَنْ مَاتَ عَلَى عَصَبِيَّةٍ ). ازجمله امت من نیست کسیکه برای عصبیت مردم رادعوت کند ،ازجمله امت من نیست کسیکه بخاطرعصبیت جنگید،ازامت من نیست کسی که برعصبیت مرد .
روی مسلم (2584) عَنْ جَابِرٍ قَالَ : اقْتَتَلَ غُلَامَانِ : غُلَامٌ مِنْ الْمُهَاجِرِينَ ، وَغُلَامٌ مِنْ الْأَنْصَارِ ؛ فَنَادَى الْمُهَاجِرُ ـ أَوْ الْمُهَاجِرُونَ ـ : يَا لَلْمُهَاجِرِينَ !! وَنَادَى الْأَنْصَارِيُّ : يَا لَلْأَنْصَارِ !! فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ : مَا هَذَا ؟! دَعْوَى أَهْلِ الْجَاهِلِيَّةِ؟
دوغلام ازمهاجرین وانصار باهم جنگ کردند،پس مهاجر به مهاجرین خودوانصاری به انصارخودصداکردند،نبی علیه السلام ازحجره خود بیرون شده گفت این چه دعوت جاهلیت است؟ .یعنی قطع نظرازحق وباطل،ظالم ومظلوم فقط ازوجه قومیت وغیره به کمک طلب کردن وکمک کردن
کا رجاهلیت اند.
ودریک موقع دیگرمثل صداهای فوق صدای عصبیت راکه نبی علیه السلام شنید فرمود» دعوهافانهامنتنة»(متفق علیه) یعنی این الفاظ عصبیت راترک کنید این الفاظ بدبوداراند.
دروقت بعثت نبی علیه السلام معاشره عرب قسمیکه ازدیگرعادات قبیحه وشنیعه پربود،تعصب وعصبیت افتخار به قوم وقبیله خودهم به عروج بود،نبی کریم صلی الله عليه وسلم درتعلیمات وارشادات خودبه ازبین بردن این عادت زشت نهایت زیادتاکیدنمود .
خطب رسول الله – صلى الله عليه وسلم – بمنى في وسط أيام التشريق وهو على بعير فقال : أيها الناس ألا إن ربكم واحد وإن أباكم واحد ألا لا فضل لعربي على عجمي ولا عجمي على عربي ولا لأسود على أحمر ولا لأحمر على أسود إلا بالتقوى ألا هل بلغت ؟ – قالوا نعم قال – ليبلغ الشاهد الغائب .تفسیرقرطبی ج٦ص٢٩٣
برای ختم کردن تعصب قومی درروزفتح مکه نبی علیه السلام به حضرت بلال حبشی رضی الله عنه امرمی کندبالای سربیت الله شریف ايستاده اذان کن،وبه همین سلسله نبی صلی الله عليه وسلم دربین حضرات صحابه انصارومهاجرین مواخات قایم کرد.المختصرمسلمان نبایدعصبیت داشته باشد تمام مسلمانهابایدمتفق ومتحدوطبق تعلیم علیه السلام «کجسد واحد «و» کالبنیان یشدبعضه بعضا «باشند ، درمحبت ،کمک ،جانبداری وطرفداری مدنظربایدحق وباطل غلط وصحیح ظالم ومظلوم گرفته شود نه قوم وسمت وزبان و…ماملت افغانستان ازین تعصبات لسانی وتنظیمی خیلی روزهای بد رادیده ایم آن تجربات گذشته تلخ رانبایدتکرا کنیم.
البته مطلقاً به همرای قوم خودمحبت وهمکاری کردن شرعاًمذموم وممنوع نیست بلکه محمودومشروع است قسمیکه دریک حدیث شریف می أیدکه ازنبی علیه السلام پرسان کرده شد که یک شخص به همرای قومش محبت می کند آیا این عصبیت است؟ نبی صلی الله عليه وسلم فرمود:نخیربلکه عصبیت این است که آدم درظلم مددگارقوم خودشود(ابن ماجه٣٩٤٩)
ودریک حدیث دیگر نبی صلی الله عليه وسلم فرمود.
وفی حديث سراقة كمافي سنن ابي داود(٥٠٧٩ )خيركم المدافع عن عشيرته مالم ياثم،ويتقوى بشواهده عندالبيهقى والطبرانى ، وفى لفظ خيركم الذاب عن قومه مالم ياثم ،قال ابن حجرفى الإصابة ٤/٦٠اسناده حسن
یعنی بهترین شما کسی است که بدون کارگناه و ظلم ازقوم خود دفاع کند.
ونبی صلی الله عليه وسلم میفرماید:
لایلام الرجل علی حب قومه الترمذی
یک کسی برمحبت قوم خود ملامت کرده نمی شود ،محبت قوم درآن وقت مضروقابل ملامت میباشدکه بدون نظرداشت حق وباطل باشد،ودرمقابل قوم خودتحقیروتوهین وطعن دیگران باشد ،قسمیکه علیه السلام فرموده اند: لایضرالرجل حب قوم مالم یبغض سواهم( کنزالعمال)يعنی محبت به قوم خود بشرطی صحیح است که بغض ،تحقیر وتوهین دیگران نباشد.
ورنه عصبیت وقوم پرستی را نبی صلی الله عليه وسلم کار جاهلیت وعمل بدبودار ذکرنموده اند ،واولین کسیکه نعره عصبیت رابالاکرده ،شیطان لعین بود درمقابل حضرت آدم عليه السلام گفت:»اناخیرمنه خلقتنی من ناروخلقته من طین»
یعنی بدون نظرداشت دین وتقوی کسیکه نعره بهتری را بالا میکند این اولامتبع شیطان وبعداْ متبع فرعون اند اوهم درمقابل حضرت موسی علیه السلام گفت:»ام انا خیرمن هذا الذی هو مهین ولایکاد یبین۔
درقبال یک مسلمان تعصب وعصبیت جاهلیت راانجام داد ،قسمیکه جامی هروی فرموده اند.
چون بنده عشق شدی ترک نسب کن اے جامی*که درین راه فلان ابن فلان چیزی نیست.
الله متعال توفیق عمل نصیب کند،واین مرض ناسور را ازبین ماگم کند۔واللہ الموفق والمعین۔

نجم الدین حقانی

Related Articles

ځواب دلته پرېږدئ

ستاسو برېښناليک به نه خپريږي. غوښتى ځایونه په نښه شوي *